Wpływ działalności człowieka na środowisko jest zauważalny zarówno w jednostkach zurbanizowanych jakimi są miasta, a także na obszarach pozamiejskich. Jednym z ważniejszych komponentów środowiska ożywionego jest roślinność, która pełni wiele ważnych funkcji np. zachowuje bioróżnorodność, tworzy ostoje przyrodnicze dla gatunków roślin, zwierząt, owadów, ptaków, wpływa na obniżenie temperatury powietrza, ma właściwości fitoremediacyjne (oczyszczanie powietrza z pyłów szkodliwych dla zdrowia człowieka), wpływa na zachowanie wilgoci w glebie, a także charakteryzuje się dużymi walorami wizualnymi i estetycznymi, zwłaszcza w trakcie zmian fenologicznych danych zbiorowisk roślinnych.
W miastach i na terenach wiejskich można wyróżnić różne typy zbiorowisk roślinnych, zarówno te o charakterze naturalnym i półnaturalnym, a także zbiorowiska, które są typowe na obszarach przekształconych, zdegradowanych (ze znaczną zawartością metali ciężkich w glebie itp.) przez działalność człowieka.
Miasta w Polsce mają znaczący problem związany z zanieczyszczeniem powietrza, gleb, wód, wyższą temperaturą powietrza, deficytem wodnym, a także z malejącymi powierzchniami biologiczne czynnymi rozumianymi jako powierzchnie bez udziału materiałów nieprzepuszczalnych.
Na obszarach rolniczych, które dominują na terenie naszego kraju zaobserwowano problem związany z dominacją upraw w systemie upraw konwencjonalnych, co wiąże się z intensywnym stosowaniem środków ochrony roślin i nawozów pochodzenia chemicznego. Stanowi to m.in. zagrożenie jakim jest użyźnianie (eutrofizacja) zbiorników wodnych. Środki pochodzenia chemicznego to także zagrożenie dla owadów. Wiele owadów pełni nieodzowną rolę jako zapylacze roślin.
Rośliny miododajne a pszczoły
W ostatnich czasach stwierdzono, że mamy znaczący problem związany ze spadkiem liczebności owadów zapylających, co jest konsekwencją stosowania nawozów i środków chemicznych, zmianą form użytkowania terenów np. trwałe użytki zielone są zamienianie na pola uprawne. Niewłaściwa pielęgnacja na użytkach zielonych (co potwierdzają dane statystyczne), wpłynęła m.in. na to, że aż ponad 50% trwałych użytków zielonych w Polsce jest w złym stanie.
Rośliny miododajne to rośliny o zróżnicowanych kolorach kwiatów, kwitnące długo w okresie wegetacji. Głównie dostarczają pszczołom nektar lub spadź do produkcji miodu. Rośliny miododajne są reprezentowane zarówno przez gatunki drzew, krzewów, a także rośliny zielne, pnącza i zioła. Spośród gatunków roślin miododajnych należy wyróżnić te, które są „ulubienicami” pszczół. Do gatunków drzew i krzewów należą lipa, róża, głów, czeremcha, śnieguliczka. Spośród pnączy należy wymienić bluszcza pospolitego.
Rośliny miododajne sprzyjające występowaniu pszczół to także gatunki zielne, tj. koniczyna, żywokost lekarski, kocimiętka czy mniszek lekarski.
Rośliny miododajne to także zioła. Należą do nich m.in. szałwia, lubczyk, melisa, lebiodka, macierzanka, dziurawiec zwyczajny, które mogą być także wprowadzane do ogrodów prywatnych, na tarasach i balkonach, jak również na terenach zieleni miejskiej.
Na terenach przekształconych przez człowieka np. nasypy kolejowe, nieużytki rosną gatunki synantropijne np. nawłoć, wyka ptasia czy żmijowiec zwyczajny, które są także roślinami miododajnymi i mają istotne znaczenie w kwestii zwiększenia populacji owadów zapylających.
Charakterystyka wybranych gatunków roślin miododajnych
Lipa – okres kwitnienia: od czerwca do lipca, kolor kwiatów: jasno żółte
Głóg – okres kwitnienia: od maja do czerwca, kolor kwiatów: białe, różowe
Czeremcha – okres kwitnienia: od połowy kwietnia do maja, kolor kwiatów: białe
Śnieguliczka – okres kwitnienia: od czerwca do września, kolor kwiatów:
Koniczyna łąkowa – okres kwitnienia: od maja do września, kolor kwiatów: czerwony
Żywokost lekarski – okres kwitnienia: od maja do czerwca, kolor kwiatów: fioletowo-purpurowe
Kocimiętka- okres kwitnienia: od maja do września, kolor kwiatów: różowo-fioletowe
Mniszek lekarski – okres kwitnienia: od kwietnia do maja, kolor kwiatów: żółte
Nawłoć – okres kwitnienia: od sierpnia do września, kolor kwiatów: żółte
Wyka ptasia – okres kwitnienia: od czerwca do września, kolor kwiatów: fioletowe
Żmijowiec zwyczajny – okres kwitnienia: od czerwca do października, kolor kwiatów: niebieskie.
Wskazania
Miasto jest przestrzenią do „zagospodarowania” gatunkami miododajnymi. Należy podkreślić aspekt zarówno praktyczny, rozumiany poprzez utworzenie habitatów bytowania dla owadów zapylających, zwiększenie bioróżnorodności w mieście, a także aspekt wizualny (dekoracyjne kwiaty o różnych barwach, zróżnicowane pokroje roślin). Ponadto wiele gatunków roślin miododajnych ma także oryginalny zapach. Rośliny miododajne mogą być sadzone zarówno w przestrzeni prywatnej np. w ogrodach przydomowych, na balkonach i tarasach oraz w przestrzeni publicznej np. w parkach miejskich i kieszonkowych, skwerach, na parkietach, oraz jako element zieleni przyulicznej.
W Polsce coraz częściej w ramach budżetów partycypacyjnych gatunki roślin występujące na łąkach, a także na terenach zantropogenizowanych są wykorzystywane w przestrzeniach zielonych miast. Zalecane jest, aby w doborze mieszanki gatunków roślin nie zapomnieć o gatunkach miododajnych, które są bardzo cenne w zakresie kształtowania miast i terenów wiejskich zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Aby utworzyć dobre warunki dla bytowania owadów zapylających należy wykluczyć chemiczne środki ochrony roślin, wprowadzać gatunki miododajne, zwłaszcza w ramach rewitalizacji trwałych użytków zielonych na obszarach rolniczych. W doborze gatunków miododajnych należy zwrócić uwagę przede wszystkim na gatunki rodzime i wykluczać gatunki obce i inwazyjne.
