Z uwagi na pogłębiające się zmiany klimatu konieczne są wymierne i korzystne dla środowiska miejskiego działania, zwiększające odporność miasta na negatywne skutki tych zmian. Coraz bardziej nasilające się zjawiska ekstremalne, tj. fale upałów, susze, nawalne deszcze, czy lokalne podtopienia, stanowią zagrożenie dla rozwoju społecznego wielu krajów na świecie, dla Polski również. Wymuszają tym samym konieczność zadbania o bezpieczeństwo mieszkańców miast. W konsekwencji i w dłuższej perspektywie wszelkie działania oparte na najlepszych praktykach z całego świata mogą w znaczny sposób poprawić komfort i jakość życia ludzi w mieście.
Miejskie działania strategiczne
W ramach dążenia do racjonalnego gospodarowania wodą opadową, wskazuje się potrzebę jej magazynowania w czasie deszczy intensywnych, tj. ulewnych i nawalnych oraz jej uwalniania w okresach suszy. Jest to zgodne z wizją Planu Adaptacji Miasta Krakowa do zmian klimatu do roku 2030. Jego nadrzędnym zadaniem jest podniesienie odporności miasta na zjawiska klimatyczne, w tym potrzeba adaptacji Krakowa do skutków tych zmian poprzez m.in. szybkie retencjonowanie wody opadowej i jej tanie wykorzystanie w mieście. Tym samym zwraca się uwagę na wspieranie rozwoju form małej retencji i poprawę mikroklimatu miasta.
Drugą ważną potrzebą w mieście jest wzrost udziału Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) we wszystkich sektorach i technologiach. W tym celu powstała Strategia energetyczna Polski do 2040. Jej głównym zadaniem jest bezpieczeństwo energetyczne, rozumiane jako aktualne i przyszłe zaspokojenie potrzeb odbiorców na paliwo i energię, zachowując tym samym wymagania dotyczące ochrony środowiska.
Kolejną ważną potrzebą w mieście jest wypracowanie planu zazielenienia miasta w sensie tworzenia korytarzy ekologicznych, łączących tereny zielone w mieście, w tym cyt. propagowanie i wspieranie inwestycji opartych na zielonej i niebieskiej infrastrukturze. Szczególną uwagę zwraca się na stosowanie dachów zielonych, które odgrywają znaczną rolę w retencjonowaniu wody opadowej w mieście. Jest to obecnie wymóg Europejskiej Strategii Bioróżnorodności do 2030 pod nazwą „Przywracanie przyrody do naszego życia”, która została opublikowana przez Komisję Europejską w dniu 20 maja 2020 r. Strategia zapowiada odbudowę różnorodności biologicznej Europy do 2030 roku z korzyścią dla ludzi, klimatu i planety.
Miejskie działania praktyczne
Wpisując się w założenia europejskiej strategii przywracania przyrody do życia, dobrym przykładem i jednocześnie dobrą praktyką, opartą na zagranicznych rozwiązaniach, jest stosowanie dachów zielonych jako elementu zielonej infrastruktury miast. Ich celem jest retencjonowanie wody opadowej, zwiększanie energooszczędności budynków i jednocześnie zmniejszanie emisji dwutlenku węgla do atmosfery w ramach adaptacji miasta do zmian klimatu. Zastosowanie dachów zielonych zyskuje na popularności, ale pomimo wzmożonego rozwoju rynku dachów zielonych, wciąż ich zalety nie są doceniane. Główną przyczynę stanowią ich koszty, co potwierdzają wypowiedzi mieszkańców krakowskich osiedli. W ulicznej ankiecie dotyczącej retencji wodnej na jednym z nich, wyraźnie widać, że zdania mieszkańców są podzielone. Pomimo kwestii pozytywnego przyjęcia zieleni na własnym osiedlu, dachy zielone jeszcze są w opozycji. Istnieje wyraźny opór przed ich stosowaniem. Mieszkańcy widzą skutki ulewnych deszczy na swoich posesjach, związane z zalewaniem garaży, chodników, czy ulic. Niestety w kwestii zainwestowania własnych pieniędzy na poczet ich realizacji na własnym osiedlu, wciąż są bierni. Tłumaczą to stratą pieniędzy. Na pytanie, czy byliby skłonni zapłacić więcej o 50 zł za metr kwadratowy mieszkania, by utworzyć zielone dachy na swoim osiedlu, które przyczyniłyby się do zwiększenia retencji wody i w konsekwencji, zmniejszenia lokalnych podtopień, na 44 zapytanych na TAK odpowiedziało tylko 16 osób, tj. 36,4%. Osoby będące przeciwne takiemu rozwiązaniu, tj. 28 osób (63,6%), twierdziły, że nie byłyby skłonne ponieść takich kosztów z uwagi na to, że ich nie stać (27,3%) oraz że nie jest im to potrzebne (27,3%). Stwierdziły, że wydawanie takich pieniędzy wiązałoby się, według nich, z ich marnowaniem. Tylko cztery osoby z tej grupy, (tj. 9%), wyraziły możliwość zmiany zdania w przypadku, gdyby mieszkały na ostatnim piętrze.
Liczby przekonują
Wymierne korzyści ze stosowania dachów zielonych można pokazać ilościowo. W badaniach porównawczych1, na przykładzie czterech krakowskich osiedli, zestawiono procentowe wartości zmniejszenia stopnia ich uszczelnienia oraz odpływu wód opadowych do kanalizacji miejskiej w przypadku zaprojektowania dachów zielonych na istniejących już dachach (tabela 1).
1 badania przeprowadzone zostały przez studentów III roku kierunku gospodarka przestrzenna w ramach wykonywanych projektów na przedmiocie Adaptacja miast do zmian klimatu na Wydziale Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Krakowskiej.
po projektowanym zastosowaniu dachów zielonych w czterech osiedlach krakowskich – przykład
Zmiana uszczelnienia w badanych osiedlach mogłaby wynieść od 2,4% do 25,7%. Natomiast zmiana w odpływie wód opadowych w tych samych osiedlach – od 2,9% do 25,9%. Jak widać, duża zmiana uszczelnienia osiedla może nie mieć przełożenia na dużą zmianę w odpływie (Nowa 5 Dzielnica) i odwrotnie. Mała zmiana w uszczelnieniu osiedla może się przełożyć na znaczną zmianę w odpływie (Cichy Kącik) z korzyścią dla bioretencyjności osiedla.
Podsumowanie
Pomimo braku całkowitego przekonania do stosowania dachów zielonych na osiedlach, ich wymierne korzyści w zmniejszaniu uszczelnienia i odpływu wód opadowych do kanalizacji miejskiej, w obliczeniach, wyglądają optymistycznie. Oczywiście ważnym czynnikiem jest, by przy tego rodzaju przedsięwzięciach badać realne zapotrzebowanie na przebudowę istniejących już na osiedlach dachów – czy jest konieczne i opłacalne. Warto tym samym sprawdzić, czy taka zmiana wpłynęłaby znacząco na poprawę retencyjności wodnej na osiedlu czy też przyniosłaby jedynie walory estetyczne. Faktem jest, że zmiana istniejących już dachów na dachy zielone będzie znacznie droższa niż na etapie projektowania i budowy nowego osiedla. Dlatego słuszne są często obawy mieszkańców co do akceptacji takiego przedsięwzięcia, dla których największą przeszkodą byłoby ponoszenie dużych kosztów inwestycji. Niemniej jednak, w dobie niezaprzeczalnie negatywnych skutków zmian klimatu w mieście, warto zwiększać swoją świadomość w zakresie zalet i wad, kosztów oraz korzyści ze stosowania dachów zielonych, które niewątpliwie zatrzymują przez pewien czas wodę opadową na osiedlu, tym samym opóźniając jej odpływ do kanalizacji miejskiej.
