Począwszy od lipca 2024 roku, obszar Śródmieścia oraz fragmenty centralnych dzielnic Warszawy zostaną objęte Strefą Czystego Transportu. Samochody, zwłaszcza te o dużym stopniu emisji, takie jak stare pojazdy z silnikami diesla, nie będą uprawnione do wjazdu w te rejony. Jednak w wyniki głośnych protestów mieszkańców strefa obejmie wyraźnie mniejszy obszar niż zakładano jeszcze niedawno.
W czwartek, 7 grudnia, warszawscy radni podjęli decyzję o utworzeniu Strefy Czystego Transportu. Jednakże, obszar objęty strefą obejmuje jedynie ścisłe centrum oraz przylegające do niego ulice na Woli i Ochocie, ograniczone przez al. Prymasa Tysiąclecia i ul. Wawelską. Strefa będzie również obejmować część Pragi Północ, Saską Kępę, Kamionek oraz fragment Grochowa. To znacznie mniej, niż sugerowali urzędnicy ratusza.
Decyzja radnych odbiega od bardziej ambitnych propozycji, które wynikały z wyników konsultacji społecznych, proponujących rozszerzenie strefy na bardziej oddalone od centrum dzielnice. Niemniej jednak, radni nie zaakceptowali tych sugestii. W rezultacie ogromna część stolicy pozostanie otwarta dla pojazdów o największym stopniu zanieczyszczenia, bez jakichkolwiek ograniczeń.
Wprowadzone poprawki do uchwały zakładają również, że od 2024 roku ograniczenia będą dotyczyć jedynie osób wjeżdżających do Warszawy spoza granic miasta. Mieszkańcy miasta będą musieli dostosować się do zmian dopiero w 2028 roku.
Pojazdy uprzywilejowane
Zgodnie z wymaganiami Strefy Czystego Transportu, wyłączone będą pojazdy służb ratowniczych oraz specjalne, takie jak pomoc drogowa. Mieszkańcy zamieszkujący wewnątrz obszaru objętego strefą, którzy opłacają podatki w Warszawie, będą zwolnieni z obowiązku spełniania wymagań strefy do końca 2027 roku. Dopiero od stycznia 2028 roku nie będą mogli poruszać się po strefie pojazdami z silnikami Diesla starszymi niż 13 lat i benzynowymi starszymi niż 22 lata. W przypadku firm decydujące będą podatek CIT oraz siedziba firmy.
Dodatkowo, wyjątek będzie dotyczył seniorów, którzy przed przyjęciem uchwały o Strefie Czystego Transportu ukończą 70 lat do końca 2023 roku i byli właścicielami swoich pojazdów. W związku z tym osoby powyżej 70. roku życia, spełniające określone warunki, będą zwolnione bezterminowo z przepisów obowiązujących w ramach Strefy Czystego Transportu.
Przepisy SCT nie będą miały również zastosowania do właścicieli pojazdów zabytkowych.
Problem z dieslami
Chociaż samochody z silnikami na olej napędowy zazwyczaj spalają mniej paliwa, co przekłada się na niższą emisję dwutlenku węgla, to jednak nie ma to istotnego znaczenia dla miejskiego smogu, który jest głównym celem ograniczenia przez Strefę Czystego Transportu (SCT). W środowisku miejskim większy wpływ na zanieczyszczenie ma emisja tlenków azotu, która jest znacznie wyższa w przypadku samochodów z silnikami diesla w porównaniu do ich benzynowych odpowiedników. Według badań przeprowadzonych na pojazdach europejskich, należących do klas emisji od Euro 3 do Euro 5 (najwyższą klasą jest Euro 6), samochody z silnikami diesla emitują od pięciu do dziesięciu razy więcej tlenku azotu i dwutlenku azotu w zakresie prędkości od 20 do 90 km/h. Ten problem jest szczególnie nasilony na ruchliwych wjazdach do miast oraz ulicach otoczonych wysokimi budynkami, co dodatkowo zaostrza problem zanieczyszczenia powietrza.
Badania przeprowadzone przez naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej na krakowskich Alejach Trzech Wieszczów potwierdzają tę problematykę. Aleje Trzech Wieszczów to dwujezdniowy, ruchliwy ciąg komunikacyjny w centrum miasta, narażony na częste korki, przebiegający w osi północ-południe. Wykorzystując aparaturę do pomiaru emisji z poszczególnych pojazdów za pomocą metody remote sensing, badania wykazały, że główne źródło zanieczyszczeń stanowią starsze samochody z silnikami diesla, zwłaszcza te spełniające normy Euro 4 i niższe. Aż 90 proc. pyłów pochodziło z układów wydechowych pojazdów diesla zgodnych z normami Euro 4 i niższymi. Samochody z silnikiem diesla odpowiadały za emisję 60 proc. całkowitej ilości mierzonego dwutlenku azotu i tlenku azotu w tym miejscu. To potwierdza, że pojazdy tego typu stanowią istotne źródło zanieczyszczeń powietrza w obszarze miejskim.
Weryfikacja wjazdu do Strefy Czystego Transportu
Dla niemal 95 proc. pojazdów, których prawa użytkowania można zweryfikować poprzez dostęp do Centralnej Ewidencji Pojazdów, nie przewiduje się wydawania specjalnych naklejek. W przypadku starszych pojazdów, spełniających warunki wyjątków (na przykład mieszkańcy SCT lub seniorzy, którzy nabyli swoje pojazdy przed wprowadzeniem nowych regulacji), przewiduje się obowiązkowe stosowanie oznaczeń.
Na obszarze planowanej strefy wprowadzono zróżnicowany system nadzoru. Obejmuje on patrolowanie pojazdów wewnątrz strefy i na jej wjazdach, a także istniejący system kamer monitorujących wejście do strefy.
Nowe przepisy obowiązywać będą nie tylko mieszkańców Warszawy, lecz także przyjezdnych i turystów. Za naruszenie zakazu wjazdu do Strefy Czystego Transportu przewidziana jest kara grzywny, która może wynieść do 500 zł.
