Ekosystem jest układem ekologicznym, czasem nazywany jest biogeosystemem. Termin powstał w 1935 roku, jego autorem był brytyjski ekolog Arthur Tansley. W jego skład wchodzi część ożywiona i nieożywiona pewnej przestrzeni środowiska naturalnego. Jest to zatem zespół organizmów roślinnych i zwierzęcych (czyli biocenoza) połączonych ze sobą określonymi zależnościami w danej przestrzeni (zwanej biotopem) wraz z przepływającą energią i obiegiem materii. Zachodzące między organizmami interakcje i funkcjonujące zależności pozwalają im egzystować w równowadze i harmonii.
Ekosystem opiera się na przepływie oraz wymianie materii i energii między zasiedlającymi go organizmami oraz między organizmami a ich otoczeniem. Obieg materii możliwy jest dzięki obecności podstawowych czynników biotycznych. Tworzą je trzy grupy organizmów:
- producenci, czyli przede wszystkim rośliny i inne organizmy samożywne – autotrofy,
- konsumenci (heterotrofy), czyli organizmy roślinożerne i drapieżne,
- reducenci/destruenci, zespoły organizmów, głównie grzybów i bakterii przekształcających materię organiczną w nieorganiczną,
Każdy ekosystem ma charakterystyczny skład gatunkowy. Poza tym jest strukturą otwartą i bardzo dynamiczną. Licznie zachodzą w nim wewnętrzne przemiany. Początek każdego ekosystemu to moment gdy następuje tzw. sukcesja pierwotna czyli zasiedlanie dotychczas jałowego obszaru. Granice ekosystemu są zazwyczaj nieostre. Niejednokrotnie, różne ekosystemy przenikają się tworząc tzw. ekoton, czyli strefę przejściową między sąsiadującymi ekosystemami. Występuje tutaj duża różnorodność gatunkowa i produktywność materii.
Ekosystemy możemy podzielić na:
- wodne, czyli np.jeziora
- lądowe, czyli lasy, torfowiska itd.
- sztuczne, czyli związane z celową działalnością człowieka,
- naturalne, czyli wszystkie układy ekologiczne, które powstały bez udziału człowieka i nie zostały przez niego przekształcone.
Czasem wyróżniamy także ekosystemy półnaturalne, czyli te które spotkały się ze znaczną ingerencją człowieka oraz takie, które powstały z jego inicjatywy, ale mają samoregulującą się strukturę.
Podział ekosystemów oparty jest na konkretnych kryteriach. Spośród nich wymienić należy:
- skład ekosystemu, charakterystyczne gatunki
- pełność składu systemu czyli obecność autotrofów, konsumentów i destruentów,
- czasu trwania układów, muszą być ustabilizowane i trwałe,
- granice, czyli obszar gdzie zachodzi pełna realizacja obiegu materii i przepływów energii
